İspanya Nasıl Bir Ülkedir?

KONUM: Güneybatı Avrupa da İber yarımadasını Portekizle paylaşır. 4964 km. kıyısı olan İspanya, kuzeyden Biskay körfezi ve Fransa, doğudan Akdeniz, güneyden Cebelitank boğazı ve Cadiz körfezi, batıdan Portekiz ve Atlas okyanusu ile komşudur. 504. 782 km2 lik yüzölçümüne sahiptir.

SİYASİ COĞRAFYA: İber Yarım adası’nda, İÖ yaklaşık 25-10 bin yıl öncesinden kalan Altamira Mağarası gibi mağaralarda, duvarlara çizilmiş hizon ve at resimlerine rastlanmıştır. İÖ 1100’lerde Fenikeliler İspanya kıyılarında balıkçılığa ve ticarete da-yalı koloniler kurdular. İÖ 9. yüzyıldan sonra Yunanlıların kurduğu koloniler ise Doğu Akdeniz’e ticaretin gelişmesini sağladı. Daha sonra bu kolonileri Kartacalılar ele geçirdi. İspanya İÖ 8. yüzyılda, Pireneler üzerinden gelen Keltler’in istilasına uğradı. İÖ yaklaşık 6. -5. yüzyıllardan İber ada verilen halk İspanya’nın güney ve doğu kesimlerine yerleşti. Yunanlıların etkisiyle özgün bir uygarlık geliştiren İberler’in bir yazı sistemi vardı. Ziraat ve hayvancılıkla uğraşıyorlardı. El sanatlarında çok ileri gitmişlerdi. Keltler’in İberler’le karşılaşarak kaynaşmasından Keltiberler olarak bilinen halk ortaya çıktı.
1. Kartalca Savaş’ından sonra Kartacalılar’ın İber Yarımadasındaki egemenliği sona erdi. İÖ 19’da tüm yarımada Roma İmparatorluğu’nun denetimine girdi. Yaklaşık 400 yıl süren Roma egemenliği sırasında İber Yarımadası, Roma uygarlığının etkisiyle gelişti. İber ve Kelt dilleri yerini Latince’ye bıraktı.
Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra İspanya, Germen halklarının istilasına uğradı. Vizigotlar yarımadanın büyük bir bölümünü kapsayan güçlü bir krallık kurdular. İS 711’de, Kuzey Afrika’daki Emevi valisinin komutanlarından Tarık bin Ziyad, Cebelitank Boğazını geçerek, İspanyanın neredeyse tamamını ele geçirdi. Müslümanların kendi aralarındaki çatışmalarından yararlanan Vizigotlar 8. yüzyılda kuzeyde Asturias Krallığı’ın, ardından güneye yayılarak Leön, Kastilya, Navara ve Aragon krallıklarını kurdular.

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: Avrupa’nın güney batısında Afrika kıtasından en dar yeri ancak 14 kilometre olan Cebelitarık (Septe) boğazı ile ayrılan İberik yarımadası üzerinde yüzölçümü 580. 000 km2 olan iki ayrı devlet oluşmuştur. Bunlardan biri İspanya’dır. Yarımadaya adını İber kavmi vermiştir. İberik adı Milattan 600 yıl önce Katalonya kıyılarında yerleşen ve yavaş yavaş bütün yarımadaya yayılan ve yüksek bir uygarlık kuran İber kavminden alınmıştır. Diğeri ise Portekiz’dir.
İspanya, etrafı dağlarla çevrilmiş bir yüksek plâtodan ibarettir. Bununla beraber yayla üzerinde uzanan dağ sıraları ve kıyı ovaları ile yeryüzü şekilleri çeşitli bir hal alır. Bu bakımdan Anadolu Yarımadasına benzer. Yüzölçümü 503. 000 kilometre karedir.

a) İç plâtolar:
İspanya’nın iç kısımlarını İspanyalılar tarafından Meseta denilen yüksek bir plâto kaplar. Meseta güneybatı – kuzeydoğu yönünde uzanan Sierra de Gredos ve Sierra de Guadarama dizileriyle iki bölüme ayrılır. Kuzeyde kalan bölüme kuzey Meseta, yahut eski Kastilya plâtosu denir. Ortalama yüksekliği 1000 metre kadardır. Dağların güneyinde kalan bölüme de güney Meseta, yahut Kastilya platosu adı verilir. Burası eski Kastilya’dan daha alçaktır. Güneyde Sierra Morena, dağlan ile çevrilidir.

b) Kenar dağlar:
Kuzeyde Pirene dağları vardır. Geçitleri az ve yüksek olan bu genç kıvrımlar yüce bir duvar halinde Fransa ile İspanya arasında uzanır. En yüksek yeri Maladetta (3400) metreyi bulur. Pirene’lerden batıda Gaskonya kıyılarına paralel uzanan Kantabrik dağları vardır. İspanya’nın hem Atlas Okyanusu ve hem de Gaskonya körfezi boyunca birçok küçük koyları ve körfezleri bulunan bir kıyı uzanır. Bu çeşit kıyılara Ria kıyıları denir. İberik yarımadası Akdeniz tarafından da genç kıvrım dağları ile çevrilidir. Bunlar Katalonya dağları adını taşır. Uzantılarını Betik dağları teşkil eder ve Septe boğazı dolaylarına kadar varırlar Boğazın öbür tarafında Afrika kıtasında Atlas dağlarını oluştururlar.
İspanya’da iki büyük havza vardır. Bunlardan biri Sierra Morena ve Betik dağları arasındaki çöküntü alanında yer alan Guadalkevir havzasıdır. Batıda Atlas Okyanusuna ulaşır. Kıyı boyunca büyük kumul dizileri uzanır. Diğeri kuzey doğuda Ebro havzasıdır.

İKLİM, BİTKİ ÖRTÜSÜ VE AKARSULAR: İspanya, hem Atlas Okyanusu ve hem de Akdeniz’e kıyıları olan, dağlar ve yüksek plâtolarla kaplı bulunan toplu bir kara parçasıdır. Kuzeybatı kısımları Atlas Okyanusunun etkisinde olduğu için buralarda kışlar hayli ılık geçer. Yaz-lar da fazla sıcak değildir. Akdeniz kıyılarında kışlar ilik, yazlar çok sıcaktır. Kıyılardan içerilere doğru gidildikçe, kış sıcaklıkları düşer. Bununla beraber şiddetli kışlara ancak yüksek dağlarda ve kuzey Meseta’da rastlanır. Güney Meseta’da kışlar şiddetli değildir. Bir Akdeniz bitkisi olan zeytin ağacı güney Meseta’nın ortalarına kadar sokulur. Her iki Meseta’da da yazlar fazla sıcak olur. Ülkenin kuzey kısmı yağışlıdır. Akdeniz kıyılarıyla iç bölgeler kuraktır.
İspanya Batı Avrupa ile Kuzey Afrika arasında bir köprü durumundadır. Bu yüzden yarımadaya hem Orta ve Batı Avrupa’ya özgü bitki türleri ve hem de Kuzey Afrika’ya ait türler sokulmuştur. Afrika’dan getirtilen hurma ağacı Guadalkevir (Endülüs) ovalarında, Akdeniz kıyı şeridinde ve Balear adalarında yetişir. Afrika’dan getirtilip İspanya’nın güney kıyılarına uyan bir bitki de keçi-boynuzu ağacıdır. Ormanlar yüz ölçümünün ancak % 9 unu kaplar. Kuzeydeki dağlık bölgede toplanmıştır. Akdeniz boylarında hâkim bitki örtüsü makiler, iç yaylalarda steplerdir. İberik yarımadasının büyük nehirleri iç plâtodan doğarlar. Atlas Okyanusuna dökülürler. Bunlar kuzeyden güneye doğru Duero, Tajo, Guadiana, Guadalkevir nehirleridir. İlk üç nehrin aşağı çığırları Portekiz’dedir. Bunların içinde en uzunu Tajo’dur. Ülkenin iklim şartlarına göre nehirlerin rejimleri düzenli değildir. Akdeniz’e dökülen Ebro nehri de böyledir. Ancak düz bir ovada akan Guadalkevir’ in yatağında yapılan esaslı düzeltmeler ve bu kıyılarda meydana gelen met – cezir yardımıyla 80 km. içeride olan Sevilla’ya kadar gemiler sokulabilir.

NÜFUS VE ŞEHİRLER: Milattan 600 yıl önce yarımadanın en eski kavimlerinden olarak Akdeniz kıyısında İberleri ve Atlas Okyanusu kıyısında Keltleri görüyoruz. Milattan önce ikinci yüzyılda Romalılar yarımadayı ellerine geçirdiler. Yarımadada izlerini bırakan diğer önemli bir istilâ VII. yüzyılda Kuzey Afrika’dan gelen Emeviler tarafından yapılmıştır. Şehir ve nehir adlarının bir çoğunun asılları Arapça’dır. Fakat değiştirilerek İspanyolca’ya uydurulmuştur. İspanya’nın nüfusu 39 milyondur. Km. kareye 70 kişi düşer. Atlas Okyanusu ve Akdeniz bölgeleri en kalabalıktır. İspanyollar koyu Katoliktir. Başşehir Madrid iç plâtolarda kurulmuştur. Nüfusu 2 milyondur. Büyük şehirler daha ziyade kıyılardadır. Akdeniz kıyısında Barselona Ispanya’nın ikinci büyük şehridir. Aynı kıyıda Valencia, Malaga., Balear adalarında Palma önemli birer limandır. Akdeniz kıyılarından biraz içeride Mürcia ve Granada şehirlerinde Emevilere ait birçok kültür eserlerine rastlanır. Atlas Okyanusunun başlıca limanı Cadiz (Kadiz) dir. Daha içeride Sevilla ve Cordoba vardır. Gaskonya körfezi kıyılarının önemli limanları Bilbao ve Santander’dir.

ZİRAAT VE HAYVANCILIK: İspanya, bir ziraat ülkesidir. Akdeniz kıyılarında ve iç kısımlarda yazlar kurak geçtiği için buralarda sulama önem taşır. Tahıllardan buğday ve arpa iç pla-tolann kurak iklimine çok iyi uyar. Çavdar eski Kastilya yaylalarında ve güneydeki dağlık yerlerde önemlidir. Mısır kuzeydeki dağlık bölgenin başlıca ürünü-dür. Buradaki vadilerin yeşil tabanların’ ve yamaçlarını fındık ağaçları kaplar. Pirinç sulak ve alüviyonlu Endülüs ovalarında ve Akdeniz kıyılarının bazı yerlerinde ekilir. Buralarda şeker kamışı da önem kazanır. Şeker pancarı ise kuzeydeki dağlık yerleri tercih eder. Büyük zeytin ormanları Akdeniz kıyılarında. Balear adalarında, Guadin ve Guadalkevir nehirleri arasındadır. Bağlar kuzeydeki çok yağışlı bölge dışında uygun gelen her yerde geniş alanlar kaplar. Turunçgiller Akdeniz kıyılarında ancak sulama, yapılarak yetiştirilir. Turfanda sebzeciliğe özellikle Balear adalarında önem verilir.
İspanya, Akdeniz ülkeleri içinde Türkiye’den sonra hayvan üretimine en çok yer veren bir ülkedir. Kuzeydeki bölgelerde çok sığır beslenir. İç plâtolarda kalır ve eşek fakir halkın kullandığı başlıca yük hayvanlarıdır. Koyun ve keçilerin sayıları çoktur. İç plâtolarda milyonlarca koyun yaz mevsiminde dağlardaki geniş otlaklara çıkarılır. Kış mevsiminde de dağların eteklerindeki ovalara indirilir. İspanya’da Merinos cinsi koyunlar da, vardır. Zaten bu koyunların kökü İspanya’ dır.
Akdeniz ve Gaskonya körfezi kıyılarında yapılan balıkçılık küçümsenmeyecek kadar önemlidir.

MADEN, SANAYİ, ULAŞIM, TİCARET: İspanya, madeni zengin bir ülkedir, Madenler hem çeşitli ve hem de çoktur. Kuzeyde Katabrik dağları bölgesinde maden kömürü ve demir çıkarılır. Bilbao demir, Santarder ise önemli kömür merkezleridir. Burada çinko da çoktur. Sierra Morena ve Betik dağlarındaki gümüş, kurşun ve bakır madenleri işletilir. Fakat en çok çıkarılan civadır. İspanya civa çıkarımında dünyada birincidir.
İspanya büyük bir sanayi ülkesi olmamakla beraber bu işlere verilen ilgi az değildir. Sanayi özellikle kıyı şehirlerinde ve dolaylarında toplanmıştır. Barcelona en büyük sanayi merkezini teşkil eder. Burada yapılan ipekli, yünlü, pamuklu kumaşlar yarımadanın her tarafına dağılır. Makine yapımı, deri, tütün, bira fabrikaları, zeytinyağı, şarap, şeker fabrikaları yalnız Barselona’da değil Valencia, Malaga ve Sevilla’da da vardır. Malaga şarapları ile ün alır. İspanya şarapçılıkta Fransa ve Italya’dan sonra gelir. Zeytinyağı çıkarımında İtalya’dan sonra ikincidir. İspanya’da demiryollarının uzunluğu 16. 000 Km. dir. Pirene’lerin birisi Akdeniz, diğeri Gaskonya körfezi kıyısında bıraktığı gedikten geçen iki demiryolu aracılığıyla Fransa’ya bağlanır. Ticaret filosu büyük değildir. Bütün gemileri 1, 5 milyon tonu bulur. İspanya’nın. dışarıya sattığı başlıca şeyler besin maddeleri ve madendir. En önemlileri zeytinyağı, meyve, tahıl, şarap, demir, civadır. Dışarıdan aldıkları da çeşitli yapılmış maddeler, petrol ve benzerleridir.

Bu Konuyu Sosyal Medyada Paylaş

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz


Yukarı Çık